ផ្លូវលាងឈាម (AV Fistula, Graft)៖ ការបង្កើត និងការជួសជុលនៅសិង្ហបុរី

ការលាងឈាម (hemodialysis) ត្រូវការផ្លូវដែលអាចទុកចិត្តបាន ដើម្បីបញ្ជូនឈាមទៅម៉ាស៊ីនលាងឈាម ហើយបញ្ជូនត្រឡប់មករាងកាយវិញ។ ផ្លូវនេះហៅថា ផ្លូវលាងឈាម (vascular access)។ ជម្រើសសំខាន់ៗគឺ AV fistula AV graft និង បំពង់លាងឈាម (catheter)។ វេជ្ជបណ្ឌិត Andrew Choong រៀបចំផែនការ និងព្យាបាលផ្លូវលាងឈាមរួមជាមួយគ្រូពេទ្យឯកទេសតម្រងនោមរបស់អ្នក ដើម្បីរកផែនការដែលសមស្របសម្រាប់អ្នក។

ប្រភេទផ្លូវលាងឈាម

• AV fistula៖ សរសៃអាកទែត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងសរសៃវ៉ែន ជាធម្មតានៅដៃ។ លំហូរឈាមកាន់តែច្រើនធ្វើឱ្យសរសៃវ៉ែនរីកធំ និងរឹងមាំ ដើម្បីអាចចាក់ម្ជុលលាងឈាមបាន។ Fistula ដែលដំណើរការល្អអាចប្រើបានយូរ ហើយមានហានិភ័យឆ្លងមេរោគទាប ប៉ុន្តែត្រូវការពេលដើម្បីរីកលូតលាស់ ហើយខ្លះត្រូវការការព្យាបាលបន្ថែម។
• AV graft៖ បំពង់ ជាធម្មតាជាវត្ថុធាតុសិប្បនិម្មិត ភ្ជាប់សរសៃអាកទែទៅសរសៃវ៉ែន។ វាអាចជាជម្រើស នៅពេលសរសៃវ៉ែនរបស់អ្នកមិនសមស្របសម្រាប់ fistula។ Graft ជាញឹកញាប់អាចប្រើបានលឿនជាង ប៉ុន្តែការតូចចង្អៀត ការស្ទះ និងការឆ្លងមេរោគនៅតែអាចកើតមាន។
• បំពង់លាងឈាម (catheter)៖ បំពង់ត្រូវបានដាក់ចូលសរសៃវ៉ែនធំ។ វាផ្តល់ផ្លូវលាងឈាម នៅពេលត្រូវការលាងឈាមមុនពេល fistula ឬ graft រួចរាល់ ឬនៅពេលជម្រើសទាំងនោះមិនអាចធ្វើបាន។ ហានិភ័យរួមមានការឆ្លងមេរោគ លំហូរខ្សោយ និងការតូចចង្អៀតនៃសរសៃវ៉ែនធំ។

ការរៀបចំផែនការ

ផែនការពិចារណាលើពេលដែលការលាងឈាមទំនងជាចាប់ផ្តើម ផ្លូវលាងឈាម ឬបំពង់ពីមុន ស្ថានភាពសរសៃឈាមរបស់អ្នក ជំងឺផ្សេងៗ និងបំណងរបស់អ្នក។ ការរក្សាជម្រើសសម្រាប់ផ្លូវលាងឈាមនាពេលអនាគតក៏ជាផ្នែកមួយនៃការពិភាក្សាដែរ។ ការពិនិត្យរួមមានការពិនិត្យដៃ និងការថតអ៊ុលត្រាសោនដើម្បីគូសផែនទីសរសៃឈាម ឬវាយតម្លៃផ្លូវលាងឈាមដែលមានស្រាប់។

នៅពេល fistula ឬ graft មានបញ្ហា

អាស្រ័យលើមូលហេតុ ជម្រើសអាចរួមមានការពង្រីកដោយប៉េងប៉ោង (angioplasty) ការដាក់ស្តង់ក្នុងករណីខ្លះ ការយកកំណកឈាមចេញ ឬការវះកាត់កែតម្រូវ។ គោលបំណងគឺធ្វើឱ្យផ្លូវលាងឈាមអាចប្រើបានវិញ ប៉ុន្តែមិនអាចធានាជោគជ័យបានទេ។ ផែនការក៏ត្រូវពន្យល់ផងដែរថា តើការលាងឈាមនឹងបន្តយ៉ាងដូចម្តេច ប្រសិនបើផ្លូវលាងឈាមបច្ចុប្បន្នមិនអាចប្រើបាន។

សម្រាប់អ្នកជំងឺមកពីកម្ពុជា សូមផ្ញើលទ្ធផលអ៊ុលត្រាសោនផ្លូវលាងឈាម របាយការណ៍ការព្យាបាលពីមុន កំណត់ត្រាពីមណ្ឌលលាងឈាម និងលិខិតពីគ្រូពេទ្យតម្រងនោមរបស់អ្នកជាមុន។ បន្ទាប់ពីពិនិត្យ គ្លីនិកនឹងប្រាប់អ្នកពីអ្វីដែលអាចធ្វើបាន និងរយៈពេលដែលអ្នកត្រូវស្នាក់នៅ។ សូមរៀបចំកាលវិភាគលាងឈាមរបស់អ្នកនៅសិង្ហបុរីជាមួយក្រុមគ្លីនិកមុនពេលធ្វើដំណើរ។

ពេលណាត្រូវការជំនួយបន្ទាន់?

ការហូរឈាមខ្លាំង ឈាមខ្ទាត ឬមិនអាចបញ្ឈប់បានពីផ្លូវលាងឈាម គឺជាករណីបន្ទាន់៖ សូមសង្កត់ឱ្យខ្លាំងលើកន្លែងហូរឈាមដោយកំណាត់ស្អាត ហើយស្វែងរកជំនួយបន្ទាន់ភ្លាមៗ។ សូមទាក់ទងមណ្ឌលលាងឈាម ឬក្រុមព្យាបាលរបស់អ្នកជាបន្ទាន់ ប្រសិនបើការញ័រ (thrill) ធម្មតាបាត់ លំហូរលាងឈាមខ្សោយ ឬមានការហើម ក្រហម ក្តៅ ទឹករងៃ ឬការឈឺកាន់តែខ្លាំង។ គ្រុនក្តៅ ឬញាក់អាចជាសញ្ញានៃការឆ្លងមេរោគ។ ដៃដែលស្រាប់តែត្រជាក់ ឈឺ ស្ពឹក ឬខ្សោយក៏ត្រូវពិនិត្យជាបន្ទាន់ដែរ។

សំណួរដែលគេសួរញឹកញាប់

តើ fistula អាចប្រើបានក្រោយការវះកាត់រយៈពេលប៉ុន្មាន?

ជាធម្មតាត្រូវការពីរបីសប្តាហ៍ ពេលខ្លះយូរជាងនេះ។ ក្រុមព្យាបាលរបស់អ្នកពិនិត្យការលូតលាស់ និងការត្រៀមខ្លួនរបស់វា។ កាលបរិច្ឆេទវះកាត់តែម្យ៉ាងមិនអាចប្រាប់ថាពេលណាការចាក់ម្ជុលមានសុវត្ថិភាពទេ។

តើការតូចចង្អៀត ឬការស្ទះនៃ fistula អាចជួសជុលបានទេ?

ជាញឹកញាប់អាចធ្វើបាន។ អាស្រ័យលើមូលហេតុ ជម្រើសរួមមានការពង្រីកដោយប៉េងប៉ោង ស្តង់ក្នុងករណីខ្លះ ការយកកំណកឈាមចេញ ឬការវះកាត់កែតម្រូវ។ ជោគជ័យមិនអាចធានាបានទេ ហើយត្រូវមានផែនការបម្រុងសម្រាប់ការលាងឈាមជានិច្ច។

តើ fistula តែងតែជាជម្រើសល្អបំផុតឬ?

មិនតែងតែទេ។ គុណសម្បត្តិរបស់វាត្រូវថ្លឹងថ្លែងជាមួយសរសៃឈាម សុខភាព ផែនការព្យាបាល និងបំណងរបស់អ្នក។ ការជ្រើសរើសផ្លូវលាងឈាមគួរតែយល់ព្រមជាមួយអ្នក និងក្រុមដែលព្យាបាលជំងឺតម្រងនោមរបស់អ្នក។

តើត្រូវថែទាំដៃដែលមាន fistula យ៉ាងដូចម្តេច?

ស្គាល់ការញ័រ (thrill) នៃ fistula របស់អ្នក ហើយពិនិត្យវារៀងរាល់ថ្ងៃតាមការណែនាំ។ ជៀសវាងការសង្កត់តឹងលើដៃនោះ ហើយប្រាប់បុគ្គលិកពេទ្យមុនពេលវាស់សម្ពាធឈាម បូមឈាម ឬចាក់សេរ៉ូម ដើម្បីកុំឱ្យធ្វើលើដៃនោះ។

ការឈឺទ្រូង ខ្នង ឬពោះខ្លាំងភ្លាមៗ ការសន្លប់ ការពិបាកដកដង្ហើមភ្លាមៗ រោគសញ្ញាដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ឬជើងដែលស្រាប់តែត្រជាក់ ស្លេក ឬស្ពឹក គឺជាករណីបន្ទាន់។ សូមស្វែងរកការព្យាបាលបន្ទាន់ភ្លាមៗនៅកន្លែងដែលអ្នកនៅ។ សូមកុំរង់ចាំការឆ្លើយតបសារ ហើយកុំធ្វើដំណើរពេលមានករណីបន្ទាន់ដែលមិនទាន់បានព្យាបាល។

ទំព័រនេះផ្តល់ព័ត៌មានទូទៅ ហើយមិនជំនួសការពិគ្រោះផ្ទាល់ខ្លួនទេ។ ការពិគ្រោះធ្វើឡើងជាភាសាអង់គ្លេស។ អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរអាចរៀបចំបានតាមរយៈមន្ទីរពេទ្យ ប្រសិនបើអ្នកជូនដំណឹងដល់គ្លីនិកជាមុន។ អានជាភាសាអង់គ្លេស ›