Phình động mạch chủ và bóc tách động mạch chủ: điều trị bởi bác sĩ phẫu thuật động mạch chủ tại Singapore

Động mạch chủ (aorta) là mạch máu lớn nhất của cơ thể, đưa máu từ tim đi qua ngực và bụng đến khắp cơ thể. Bác sĩ Andrew Choong là bác sĩ phẫu thuật mạch máu, nội mạch và động mạch chủ tại Mount Elizabeth Novena Specialist Centre, Singapore. Bác sĩ thực hiện mổ mở động mạch chủ, đặt stent graft (EVAR và TEVAR), stent graft có cửa sổ (fenestrated) và có nhánh (branched), cùng các ca sửa chữa động mạch chủ phức tạp, bao gồm phình động mạch chủ ngực-bụng và quai động mạch chủ. Bác sĩ Choong là thành viên duy nhất làm việc tại Singapore của Montalcino Aortic Consortium.

Phình động mạch chủ là gì?

Phình động mạch chủ là tình trạng một đoạn động mạch chủ phình to bất thường, giống như một quả bóng được thổi phồng. Phình có thể xảy ra ở ngực (thoracic aorta), ở bụng (abdominal aorta) hoặc cả hai. Nhiều túi phình không gây triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi siêu âm hoặc chụp CT vì lý do khác. Nguy hiểm chính là vỡ túi phình, gây chảy máu bên trong và là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, phát hiện túi phình không có nghĩa là phải mổ.

Bóc tách động mạch chủ là gì?

Bóc tách động mạch chủ xảy ra khi lớp trong của thành động mạch chủ bị rách, máu tràn vào và tách các lớp thành mạch ra. Điều này có thể làm gián đoạn dòng máu đến các cơ quan hoặc tay chân, và có thể làm vỡ động mạch chủ. Bóc tách mới xảy ra cần được điều trị ngay tại bệnh viện. Ngay cả bóc tách đang được kiểm soát bằng thuốc cũng cần theo dõi bằng chụp CT định kỳ, vì thành mạch đã yếu có thể phình to thành túi phình sau vài năm.

Khi nào cần sửa chữa túi phình?

Với phình động mạch chủ bụng (AAA), thường cân nhắc sửa chữa khi đường kính khoảng 5,5 cm ở nam và khoảng 5,0 cm ở nữ, hoặc sớm hơn nếu túi phình lớn nhanh hay có triệu chứng. Ngưỡng ở động mạch chủ ngực cao hơn và phụ thuộc vào đoạn động mạch chủ bị ảnh hưởng và nguyên nhân; ở một số bệnh di truyền, ngưỡng thấp hơn. Kích thước là yếu tố chính, nhưng còn những yếu tố khác: hình dạng, tốc độ lớn, triệu chứng và sức khỏe tổng thể của bạn cũng được cân nhắc.

Túi phình ổn định và dưới ngưỡng thường được theo dõi bằng kiểm tra định kỳ, cùng với kiểm soát huyết áp và bỏ thuốc lá. Theo dõi là một kế hoạch chủ động: phải có ngày hẹn kiểm tra tiếp theo, và bạn cần biết rõ những triệu chứng nào cần đi cấp cứu.

Các lựa chọn sửa chữa: đặt stent graft hay mổ mở

• Stent graft (EVAR cho động mạch chủ bụng, TEVAR cho động mạch chủ ngực). Một ống đặc biệt bọc vải (stent graft) được đưa vào qua mạch máu ở bẹn và đặt bên trong động mạch chủ, để máu chảy theo đường mới và không còn đè ép lên thành túi phình. Hồi phục thường nhanh hơn, nhưng không phải mọi hình dạng túi phình đều phù hợp, và cần kiểm tra định kỳ suốt đời. Đọc thêm về EVAR và TEVAR.
• Stent graft có cửa sổ (fenestrated) và có nhánh (branched). Với túi phình liên quan đến động mạch thận và động mạch ruột, có thể dùng stent graft có lỗ cửa sổ hoặc có nhánh đặc biệt.
• Mổ mở. Đoạn động mạch chủ bị bệnh được thay bằng một đoạn mạch nhân tạo qua phẫu thuật. Đây là ca mổ lớn, nhưng với một số người bệnh, đặc biệt là người tương đối trẻ hoặc có hình dạng động mạch chủ không phù hợp với stent graft, đây vẫn là lựa chọn tốt.

Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào hình dạng động mạch chủ của bạn trên phim CT, sức khỏe, tuổi và mong muốn của bạn. Bác sĩ Choong thực hiện tất cả các phương pháp này, vì vậy lời khuyên của bác sĩ không bị giới hạn trong một loại phẫu thuật.

Xem xét phim CT của bạn từ Việt Nam

Bạn có thể gửi hình ảnh chụp CT mạch máu (CT angiography) (tệp DICOM, không chỉ bản kết quả), kết quả đọc phim, biên bản phẫu thuật trước đây và danh sách thuốc. Bác sĩ Choong tự đo động mạch chủ trên hình ảnh. Nếu bạn muốn có ý kiến thứ hai, sau khi nhận đủ phim và kết quả, bác sĩ cố gắng gửi ý kiến đầy đủ bằng văn bản trong vòng 48 giờ, dù sau đó bạn có điều trị tại đây hay không. Xem: Ý kiến thứ hai về động mạch chủ và Hướng dẫn sang Singapore điều trị.

Câu hỏi thường gặp

Bác sĩ nào điều trị phình động mạch chủ?

Phình động mạch chủ từ phần dưới của ngực trở xuống do bác sĩ phẫu thuật mạch máu điều trị. Phình ở gốc động mạch chủ và động mạch chủ lên thường do bác sĩ phẫu thuật tim đảm nhận, còn quai động mạch chủ và động mạch chủ ngực-bụng thường được hai chuyên khoa cùng phối hợp. Bác sĩ Choong là bác sĩ phẫu thuật mạch máu và động mạch chủ, thực hiện mổ mở, can thiệp nội mạch và phẫu thuật kết hợp (hybrid), và phối hợp với bác sĩ phẫu thuật tim khi cần.

Phình động mạch chủ kích thước bao nhiêu thì cần mổ?

Với phình động mạch chủ bụng, thường cân nhắc sửa chữa khi đường kính khoảng 5,5 cm ở nam và khoảng 5,0 cm ở nữ, hoặc sớm hơn nếu túi phình lớn nhanh hay có triệu chứng. Ngưỡng ở động mạch chủ ngực khác. Quyết định cuối cùng phụ thuộc vào phim chụp của chính bạn.

Thuốc có chữa khỏi phình động mạch chủ không?

Thuốc không làm nhỏ túi phình. Thuốc và thay đổi lối sống như kiểm soát huyết áp và bỏ thuốc lá giúp giảm nguy cơ, và kiểm tra định kỳ giúp theo dõi kích thước túi phình.

Sau khi đặt stent graft có cần theo dõi không?

Có. Sau khi đặt stent graft cần kiểm tra định kỳ suốt đời, vì rò nội mạch (endoleak) hoặc thay đổi của động mạch chủ phía trên và phía dưới stent có thể xảy ra sau nhiều năm. Các kiểm tra này thường có thể làm tại Việt Nam và gửi kết quả sang để xem xét.

Phình động mạch chủ có di truyền không?

Trong một số trường hợp. Phình động mạch chủ bụng có thể gặp ở nhiều người trong cùng một gia đình, vì vậy anh chị em ruột và con của người bệnh thường được khuyên siêu âm một lần. Phình hoặc bóc tách động mạch chủ ngực ở người trẻ có thể là dấu hiệu của một bệnh di truyền như hội chứng Marfan (Marfan syndrome).

Đau dữ dội đột ngột ở ngực, lưng hoặc bụng, ngất xỉu, khó thở đột ngột, dấu hiệu đột quỵ, hoặc chân đột ngột lạnh, tái nhợt hay tê bì là tình trạng cấp cứu. Hãy đi cấp cứu ngay tại nơi bạn đang ở (tại Việt Nam, gọi cấp cứu 115). Đừng chờ trả lời tin nhắn, và đừng lên đường khi tình trạng cấp cứu chưa được điều trị.

Trang này cung cấp thông tin chung; không thay thế cho tư vấn cá nhân. Buổi khám được thực hiện bằng tiếng Anh; nếu yêu cầu trước, có thể sắp xếp phiên dịch tiếng Việt thông qua bệnh viện. Đọc bản tiếng Anh ›