Cầu nối động tĩnh mạch (AV fistula) và đường vào lọc máu: tạo mới và sửa chữa tại Singapore

Để chạy thận nhân tạo (lọc máu, hemodialysis), cần có một đường đáng tin cậy để đưa máu đến máy lọc và trả máu về cơ thể. Đường này gọi là đường vào mạch máu (vascular access). Các lựa chọn chính là cầu nối động tĩnh mạch (arteriovenous hay AV fistula), mạch ghép động tĩnh mạch (AV graft) và ống thông chạy thận (catheter). Bác sĩ Andrew Choong phối hợp với bác sĩ chuyên khoa thận (nephrologist) của bạn để lập kế hoạch và điều trị đường vào; mục tiêu không phải là một kiểu đường vào chung cho mọi người, mà là một kế hoạch phù hợp với bạn.

Các loại đường vào lọc máu

• Cầu nối động tĩnh mạch (AV fistula). Thường là nối một động mạch với một tĩnh mạch ở tay. Dòng máu lớn làm tĩnh mạch to và chắc lên, nhờ đó có thể chọc kim chạy thận. Cầu nối hoạt động tốt có thể dùng được lâu và có nguy cơ nhiễm trùng tương đối thấp, nhưng cần thời gian để trưởng thành (mature), và một số trường hợp cần điều trị thêm.
• Mạch ghép động tĩnh mạch (AV graft). Một ống, thường là ống nhân tạo, nối động mạch với tĩnh mạch. Nếu tĩnh mạch của bạn không phù hợp để làm cầu nối, mạch ghép có thể là một lựa chọn. Mạch ghép thường dùng được sớm hơn, nhưng có thể bị hẹp, tắc và nhiễm trùng.
• Ống thông chạy thận (catheter). Một ống được đặt vào một tĩnh mạch lớn. Khi cần chạy thận trước khi cầu nối hoặc mạch ghép sẵn sàng, hoặc khi không thể làm cả hai, ống thông cung cấp đường vào. Nguy cơ bao gồm nhiễm trùng, lưu lượng thấp và hẹp tĩnh mạch lớn.

Lập kế hoạch đường vào

Kế hoạch cân nhắc thời điểm dự kiến bắt đầu chạy thận, tiền sử đường vào hoặc ống thông trước đây, tình trạng mạch máu, các bệnh khác và mong muốn của bạn. Giữ gìn cơ hội làm đường vào trong tương lai cũng là một phần của việc trao đổi. Việc thăm khám gồm khám tay và siêu âm Doppler để lập bản đồ mạch máu hoặc đánh giá đường vào hiện có.

Khi cầu nối hoặc mạch ghép có vấn đề

Tùy nguyên nhân, các lựa chọn có thể là nong bóng, đặt stent trong một số trường hợp nhất định, lấy cục máu đông, hoặc phẫu thuật chỉnh sửa. Mục tiêu là khôi phục một đường vào dùng được, nhưng không thể bảo đảm thành công. Kế hoạch cũng phải bao gồm cách duy trì việc chạy thận nếu đường vào hiện tại không dùng được.

Người bệnh từ Việt Nam hãy gửi trước: siêu âm đường vào, phim chụp cầu nối (fistulogram) hoặc kết quả các lần điều trị trước, ghi chép của đơn vị chạy thận, và thư của bác sĩ chuyên khoa thận. Sau khi xem xét, phòng khám sẽ cho biết có thể làm gì và cần ở lại bao lâu. Trước khi lên đường, hãy cùng đội ngũ phòng khám sắp xếp lịch chạy thận của bạn tại Singapore.

Khi nào cần trợ giúp ngay?

Chảy máu nhiều, phun thành tia hoặc không cầm được từ đường vào là tình trạng cấp cứu: dùng gạc hoặc vải sạch ấn mạnh lên chỗ chảy máu và tìm trợ giúp cấp cứu ngay. Nếu không còn cảm nhận được rung miu (thrill) như bình thường, lưu lượng khi chạy thận kém, hoặc xuất hiện sưng, đỏ, nóng, chảy dịch hay đau tăng dần, hãy liên hệ ngay với đơn vị chạy thận hoặc đội ngũ điều trị của bạn. Sốt hoặc rét run có thể là dấu hiệu nhiễm trùng. Bàn tay đột ngột lạnh, đau, tê hoặc yếu cũng cần được khám sớm.

Câu hỏi thường gặp

Sau mổ bao lâu thì dùng được cầu nối động tĩnh mạch?

Thường mất vài tuần, đôi khi lâu hơn. Đội ngũ điều trị sẽ kiểm tra sự phát triển và mức độ sẵn sàng của cầu nối; không thể chỉ dựa vào ngày mổ để biết khi nào chọc kim là an toàn. Một số cầu nối cần điều trị thêm hoặc cần một đường vào khác.

Cầu nối bị hẹp hoặc tắc có sửa được không?

Thường là được. Tùy nguyên nhân, các lựa chọn gồm nong bóng, đặt stent trong một số trường hợp nhất định, lấy cục máu đông hoặc phẫu thuật chỉnh sửa. Không có gì bảo đảm thành công, và luôn phải có kế hoạch dự phòng cho việc chạy thận.

Cầu nối động tĩnh mạch có phải lúc nào cũng là lựa chọn phù hợp không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Lợi ích của cầu nối cần được cân nhắc cùng với tình trạng mạch máu, sức khỏe, kế hoạch điều trị và mong muốn của bạn. Lựa chọn đường vào nên được quyết định cùng bạn và đội ngũ đang điều trị bệnh thận cho bạn.

Chăm sóc cánh tay có cầu nối như thế nào?

Hãy làm quen với rung miu (thrill) của cầu nối và kiểm tra hằng ngày theo hướng dẫn. Tránh đè ép mạnh lên cánh tay đó, và báo cho nhân viên y tế trước khi đo huyết áp, lấy máu hoặc truyền dịch, để họ không làm trên cánh tay đó.

Đau dữ dội đột ngột ở ngực, lưng hoặc bụng, ngất xỉu, khó thở đột ngột, dấu hiệu đột quỵ, hoặc chân đột ngột lạnh, tái nhợt hay tê bì là tình trạng cấp cứu. Hãy đi cấp cứu ngay tại nơi bạn đang ở (tại Việt Nam, gọi cấp cứu 115). Đừng chờ trả lời tin nhắn, và đừng lên đường khi tình trạng cấp cứu chưa được điều trị.

Trang này cung cấp thông tin chung; không thay thế cho tư vấn cá nhân. Buổi khám được thực hiện bằng tiếng Anh; nếu yêu cầu trước, có thể sắp xếp phiên dịch tiếng Việt thông qua bệnh viện. Đọc bản tiếng Anh ›