វិបត្តិទឹកនោមផ្អែមនៅកម្ពុជា៖ ជើងគឺជាកន្លែងដែលបង្ហាញមុនគេ

អត្ថបទនេះត្រូវបានចុះផ្សាយជាលើកដំបូងជាភាសាអង់គ្លេសក្នុង Cambodianess (ការបោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេសរបស់ Thmey Thmey News) នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦។ ខាងក្រោមនេះជាការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ដើម្បីជួយអ្នកអាននៅកម្ពុជា។ ក្នុងករណីមានភាពខុសគ្នា អត្ថបទដើមជាភាសាអង់គ្លេសជាគោល។

ថ្ងៃទី ១៤ ខែវិច្ឆិកា គឺជាទិវាទឹកនោមផ្អែមពិភពលោក។ នៅកម្ពុជា ថ្ងៃនេះមកដល់ជាមួយនឹងតួលេខមួយដែលសមនឹងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ច្រើនជាងអ្វីដែលវាទទួលបាន។

ក្នុងការស្ទង់មតិថ្នាក់ជាតិលើមនុស្សពេញវ័យជាង ៤.៤០០ នាក់ ដែលធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ជាមួយអង្គការសុខភាពពិភពលោក ៦,៧ ភាគរយបានដឹងរួចហើយថាខ្លួនមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម ហើយ ៩,៣ ភាគរយទៀតមានជំងឺនេះដោយមិនដឹងខ្លួន។

និយាយឱ្យសាមញ្ញ ប្រជាជនកម្ពុជាដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រហែលបីនាក់ក្នុងចំណោមប្រាំនាក់ មិនដែលត្រូវបានគេប្រាប់ឡើយ។ មនុស្សពេញវ័យមួយភាគបួនទៀត ស្ថិតក្នុងកម្រិតមុនទឹកនោមផ្អែម (pre-diabetes)។

សហព័ន្ធទឹកនោមផ្អែមអន្តរជាតិ (International Diabetes Federation) ប៉ាន់ស្មានថា មនុស្សពេញវ័យកម្ពុជាប្រហែល ៧២០.០០០ នាក់ កំពុងរស់នៅជាមួយជំងឺទឹកនោមផ្អែម កើនឡើងពីប្រហែល ២០០.០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ហើយរំពឹងថាតួលេខនេះនឹងលើសពីមួយលាននាក់នៅឆ្នាំ ២០៥០។ នោះមិនមែនជាបញ្ហាឆ្ងាយទេ។ វាគឺជារលកដែលបានមកដល់ច្រាំងហើយ។

ហេតុអ្វីបានជាគ្រូពេទ្យវះកាត់សរសៃឈាមសរសេរអំពីជំងឺទឹកនោមផ្អែម

មនុស្សភាគច្រើនគិតថាទឹកនោមផ្អែមជាជំងឺនៃជាតិស្ករ។ ប៉ុន្តែអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ វាពិតជាជំងឺនៃសរសៃឈាម។ ជាតិស្ករខ្ពស់បំផ្លាញសរសៃប្រសាទនៅជើង ដូច្នេះមុតតូចមួយ ឬពងបែកមួយ កើតឡើងដោយមិនមានអារម្មណ៍។

វាក៏ធ្វើឱ្យសរសៃឈាមអាកទែរនៅជើងរួមតូច និងរឹងផងដែរ ដូច្នេះលំហូរឈាមដែលជើងត្រូវការដើម្បីព្យាបាលមុតនោះ មិនដែលមកដល់ឡើយ។ លទ្ធផលគឺរបួសដែលមិនជាសះ បន្ទាប់មកការឆ្លងមេរោគ ហើយជាញឹកញាប់ពេក ការបាត់បង់ម្រាមជើង ជើង ឬជើងទាំងមូល។

តើលំហូរឈាមមិនល្អ ជាមូលហេតុលាក់កំបាំងញឹកញាប់ប៉ុណ្ណា? ក្នុងការសិក្សា Eurodiale ដែលតាមដានមនុស្សជាង ១.២០០ នាក់ដែលមានដំបៅជើងទឹកនោមផ្អែមនៅ ១០ ប្រទេសអឺរ៉ុប ៤៩ ភាគរយមានសរសៃឈាមជើងរួមតូច។

ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ ដំបៅជាសះក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំតែ ៦៩ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ បើធៀបនឹង ៨៤ ភាគរយចំពោះអ្នកដែលមានលំហូរឈាមធម្មតា។ គោលការណ៍ណែនាំអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្ននិយាយយ៉ាងច្បាស់ថា៖ ប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃអ្នកដែលមានដំបៅជើងទឹកនោមផ្អែមទាំងអស់ មានជំងឺស្ទះសរសៃឈាមជើង (peripheral artery disease) ហើយវាគឺជាកត្តាព្យាករណ៍ដ៏ខ្លាំងបំផុតតែមួយនៃការកាត់ជើង។

អ្វីដែលគ្លីនិកនៅភ្នំពេញកំពុងឃើញ

កម្ពុជាមិនទាន់រាប់បញ្ហាជើងទឹកនោមផ្អែមរបស់ខ្លួនជាលក្ខណៈជាតិទេ ប៉ុន្តែគ្លីនិកដែលព្យាបាលវាបានចាប់ផ្តើមពិពណ៌នាវាហើយ។ នៅគ្លីនិកជើងទឹកនោមផ្អែមមួយក្នុងមន្ទីរពេទ្យរដ្ឋនៅភ្នំពេញ អ្នកជំងឺមកដល់ជាមធ្យមប្រាំសប្តាហ៍កន្លះបន្ទាប់ពីដំបៅចាប់ផ្តើម ហើយអ្នកខ្លះរង់ចាំអស់ជាច្រើនឆ្នាំ។

ប្រាំពីរនាក់ក្នុងចំណោមដប់នាក់មកតែម្តងប៉ុណ្ណោះ។ នៅមជ្ឈមណ្ឌលទឹកនោមផ្អែមកម្ពុជា-កូរ៉េ ជិតមួយភាគបីនៃរបួសជើង បានជ្រាបដល់សរសៃពួរ សន្លាក់ ឬឆ្អឹងរួចទៅហើយនៅពេលដែលគេឃើញ ហើយជិតពាក់កណ្តាលមានការឆ្លងមេរោគ។ របាយការណ៍ដដែលបានកត់សម្គាល់ថា មានតែមូលដ្ឋានសុខាភិបាលរដ្ឋពីរប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងប្រទេសដែលផ្តល់ការថែទាំជើងទឹកនោមផ្អែមជាឯកទេស។

មូលហេតុគឺស៊ាំសម្រាប់អ្នកដែលស្គាល់ប្រទេសនេះ។ មនុស្សភាគច្រើនរស់នៅតាមខេត្ត ការថែទាំឯកទេសនៅរាជធានី ការធ្វើដំណើរត្រូវចំណាយប្រាក់ ឱសថបុរាណត្រូវបានសាកល្បងមុន ហើយការកាត់ជើងនាំមកនូវការអៀនខ្មាស ដែលធ្វើឱ្យគ្រួសារពន្យារពេលរហូតដល់គ្មានជម្រើស។ រឿងទាំងអស់នេះមិនមែនជាការរិះគន់ទេ។ វាគ្រាន់តែជាកន្លែងដែលឱកាសស្ថិតនៅ។

ពិនិត្យលំហូរឈាមមុនពេលមានរបួស

រឿងដែលមានប្រយោជន៍បំផុតដែលខ្ញុំអាចនិយាយទៅកាន់អ្នកអានកម្ពុជាដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម ឬកំពុងថែទាំអ្នកដែលមានជំងឺនេះ គឺ៖ សូមឱ្យគេពិនិត្យលំហូរឈាមនៅជើងម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ ទោះបីជាមានរបួសឬអត់ក៏ដោយ។ វាមិនតម្រូវឱ្យទៅមន្ទីរពេទ្យនៅភ្នំពេញទេ។

គ្រូពេទ្យ ឬគិលានុបដ្ឋាកអាចស្ទាបរកជីពចរនៅកជើង និងខ្នងជើង។ ដោយប្រើឧបករណ៍ Doppler កាន់ដៃ ដែលមានទំហំមិនធំជាងទូរស័ព្ទដៃ ពួកគេអាចប្រៀបធៀបសម្ពាធឈាមនៅកជើងជាមួយនឹងសម្ពាធនៅដៃ។ សមាមាត្រទាបមានន័យថាសរសៃឈាមរួមតូច។ ប្រសិនបើជីពចរខ្សោយ ឬសមាមាត្រទាប ការថតអ៊ុលត្រាសោនសរសៃឈាមជើង ដែលមិនឈឺ និងចំណាយពេលតិចជាងមួយម៉ោង នឹងបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាការរួមតូចនៅកន្លែងណា។

បន្ទាប់មកមានអ្វីដែលខ្ញុំហៅថា ច្បាប់បួនសប្តាហ៍។ របួសជើងណាមួយចំពោះអ្នកដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម ដែលមិនបានប្រសើរឡើងយ៉ាងច្បាស់បន្ទាប់ពីបួនសប្តាហ៍នៃការរុំរបួសត្រឹមត្រូវ និងការសម្រាក គឺមានមូលហេតុ។

ជាញឹកញាប់ណាស់ មូលហេតុនោះគឺលំហូរឈាម ហើយគ្មានការរុំរបួសណាមួយអាចព្យាបាលរបួសដែលឈាមទៅមិនដល់បានឡើយ។ នោះគឺជាពេលវេលាដែលត្រូវសួរអំពីលំហូរឈាម មិនមែនបន្ទាប់ពីម្រាមជើងប្រែជាខ្មៅទេ។

ការស្តារលំហូរឈាមឡើងវិញ

នៅពេលសរសៃឈាមអាកទែររួមតូច ឬស្ទះ ជាធម្មតាវាអាចបើកឡើងវិញពីខាងក្នុង។ តាមរយៈការចាក់ម្ជុលមួយនៅក្រលៀន ក្រោមការស្ពឹកក្នុងតំបន់ ខ្សែលួសតូចមួយ និងប៉េងប៉ោងមួយត្រូវបានបញ្ជូនទៅកន្លែងស្ទះ ហើយប្រើដើម្បីបើកវា ពេលខ្លះដោយទុកបំពង់តូចមួយហៅថា ស្តង់ (stent) ដើម្បីទប់វាឱ្យបើក។

អ្នកជំងឺភាគច្រើនដើរបានក្នុងថ្ងៃដដែល ហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះនៅថ្ងៃបន្ទាប់។ ការវះកាត់បើកធំ (bypass) នៅតែមានកន្លែងរបស់វា នៅពេលដែលលំនាំនៃជំងឺតម្រូវ ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកជំងឺភាគច្រើន ផ្លូវដែលមិនសូវរំខានដល់រាងកាយមកមុន។

ការស្តារលំហូរឈាមឡើងវិញ មិនត្រឹមតែព្យាបាលរបួសនៅចំពោះមុខយើងប៉ុណ្ណោះទេ។ វាផ្លាស់ប្តូរអ្វីដែលកើតឡើងបន្ទាប់។

ដំបៅជើងក្នុងជំងឺទឹកនោមផ្អែមកើតឡើងវិញចំពោះមនុស្សប្រហែល ៤០ ភាគរយក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ និងប្រហែលពីរភាគបីក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ។ ជើងដែលមានលំហូរឈាមល្អ ដែលត្រូវបានពិនិត្យជាទៀងទាត់ និងការពារដោយស្បែកជើងសមរម្យ នឹងផ្តាច់វដ្តនោះ។

អ្វីដែលនេះមានន័យសម្រាប់កម្ពុជា

កម្ពុជានឹងមិនសាងសង់អង្គភាពសរសៃឈាមនៅគ្រប់ខេត្តក្នុងទសវត្សរ៍នេះទេ ហើយវាក៏មិនចាំបាច់ធ្វើដូច្នោះដើម្បីសម្រេចបានវឌ្ឍនភាពដែរ។

រឿងបីយ៉ាងនឹងជួយបានឥឡូវនេះ។ ទីមួយ ធ្វើឱ្យការពិនិត្យជើង និងជីពចរ ក្លាយជាផ្នែកមួយនៃការពិនិត្យជំងឺទឹកនោមផ្អែមគ្រប់លើកនៅមណ្ឌលសុខភាព ដូចដែលគេពិនិត្យជាតិស្ករក្នុងឈាមដែរ។

ទីពីរ ផ្តល់ឧបករណ៍ Doppler កាន់ដៃដល់គ្រូពេទ្យ និងគិលានុបដ្ឋាកតាមខេត្ត និងការបណ្តុះបណ្តាលប៉ុន្មានម៉ោងដែលត្រូវការដើម្បីប្រើវា ដើម្បីឱ្យលំហូរឈាមមិនល្អត្រូវបានរកឃើញមុនពេលរបួសលេចឡើង។

ទីបី ឯកភាពលើច្បាប់សាមញ្ញមួយសម្រាប់ការបញ្ជូន៖ របួសជើងដែលមិនប្រសើរឡើងក្នុងបួនសប្តាហ៍ ត្រូវបញ្ជូនទៅអ្នកដែលអាចពិនិត្យសរសៃឈាមអាកទែរបាន។

ជំងឺទឹកនោមផ្អែមនឹងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃអនាគតកម្ពុជា។ ការបាត់បង់ជើងដោយសារវា មិនចាំបាច់ជាផ្នែកមួយនោះទេ។

វេជ្ជបណ្ឌិត Andrew Choong គឺជាគ្រូពេទ្យឯកទេសវះកាត់សរសៃឈាម វះកាត់តាមសរសៃឈាម និងសរសៃឈាមធំអាអ័រត នៅ Andrew Choong Vascular Surgery ប្រទេសសិង្ហបុរី និងជាអតីតសាស្ត្រាចារ្យរងផ្នែកវះកាត់នៃសាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរី។

អានបន្ថែមជាភាសាខ្មែរ

ការណែនាំពេញលេញអំពីការស្ទះសរសៃឈាមជើង និងជើងទឹកនោមផ្អែម រោគសញ្ញា ការពិនិត្យ និងការព្យាបាល៖ ការស្ទះសរសៃឈាមជើង និងជើងទឹកនោមផ្អែម។ អត្ថបទទីមួយរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត Choong ក្នុង Cambodianess អំពីកំណកឈាម៖ ពេលប្រជាជនកម្ពុជាកាន់តែច្រើនទទួលការព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ ការបង្ការកំណកឈាមត្រូវតែដើរឱ្យទាន់។

ការឈឺទ្រូង ខ្នង ឬពោះខ្លាំងភ្លាមៗ ការសន្លប់ ការពិបាកដកដង្ហើមភ្លាមៗ រោគសញ្ញាដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ឬជើងដែលស្រាប់តែត្រជាក់ ស្លេក ឬស្ពឹក គឺជាករណីបន្ទាន់។ សូមស្វែងរកការព្យាបាលបន្ទាន់ភ្លាមៗនៅកន្លែងដែលអ្នកនៅ។ សូមកុំរង់ចាំការឆ្លើយតបសារ ហើយកុំធ្វើដំណើរពេលមានករណីបន្ទាន់ដែលមិនទាន់បានព្យាបាល។

ទំព័រនេះផ្តល់ព័ត៌មានទូទៅ ហើយមិនជំនួសការពិគ្រោះផ្ទាល់ខ្លួនទេ។ ការពិគ្រោះធ្វើឡើងជាភាសាអង់គ្លេស។ អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរអាចរៀបចំបានតាមរយៈមន្ទីរពេទ្យ ប្រសិនបើអ្នកជូនដំណឹងដល់គ្លីនិកជាមុន។ Read the original in English at Cambodianess › · Companion article in English · In the media